مرجع مهندسی نفت

"شیفت کاری تازه عوض شده بود. بوی گس گاز هر لحظه شدیدتر می‌شد. قرار شد دکل را ترک کنیم. چند نفر ماندند که آخرین کارها را انجام دهند. هنوز 200 متر از دکل دور نشده بودیم که زمین لرزید. انگار نور شدیدی از پشت سر می‌تابید. هنوز پلک چشمم بسته نشده بود که صدا و موج انفجار ما را پرت کرد. وقتی به عقب نگاه کردیم به جای دکل حفاری ستونی از آتش و دود به ارتفاع بیشتر از 100 متر دیدیم. چاه 24 نفت شهر دکل 118 را بلعیده بود."

صدای پشت تلفن که قطع شد راه افتادم. پس از گذر از مسیر کرمانشاه به سمت ایلام در غرب میهن اسلامی در فاصله 40 کیلومتری شهر ایلام، تابلو راهنما جاده سومار را پیش رو به تصویر می کشد و کمی دورتر تابلویی کوچک از مسیری 70 کیلومتری تا این شهر حکایت می کند.

جاده ای کوهستانی، پرپیج و خم، کم عرض با شیب های تند که گذر از آن نیازمند ملاحظه و احتیاط فراوان است.

در 10 کیلومتری سومار، آثار رقیق دود ناشی از آتش سوزی چاه نفتی 24 در آسمان مشاهده می شود و با ادامه مسیر، غلظت دود افزایش می یابد و کانون آن در سطح نمایان می شود.

پنج کیلومتر مانده به سومار، مسیر به سمت نفت شهر که در سمت راست جاده قرار دارد، تغییر می کند و به فاصله حدود 20 دقیقه غرش شعله‌های آتش، سکوت منطقه را می شکند.

انعکاس تابش آفتاب بر کانکس ها، چادرهای واحدهای عملیاتی از جمله ستاد عملیات مهار فوران چاه، فعالیت بولدوزرها و لودرها، استقرار خودروهای آتش نشان و آمبولانس های فوریت های پزشکی صنعت نفت، جلوه هایی است که در گردش چشم در ذهن ثبت می شود و یاد و خاطره جبهه های جنگ در دوران دفاع مقدس را تداعی می کند که این منطقه خود از حماسه آفرینی های رزمندگان روایت ها دارد؛ با این تفاوت که اینجا جبهه کار و تلاش است.

با نزدیک شدن به کانون آتش که در سطحی حدود یک هزار متر مربع در حال سوختن است و دود ناشی از آن همانند ابری سیاه مانع تابش نور آفتاب به زمین می شود، از مردان سختکوش و مقاوم دیده می شوند که با تفکر جهادی و بسیجی، همت خود را جزم کرده اند تا با عزمی استوار بر آتش فائق شوند و چاه سرکش را مهار و در کنترل درآورند.

اینجا نه خبری از شرکت‌ها بین المللی هست و نه نشانی از متخصصان و تجهیزات عجیب و غریب آنها برای مهار چاه. اینجا اما تا دلت بخواهد عشق هست و غیرت و دانشی که می تواند بر حسب نیاز دست به هر نوع خلاقیتی بزند.

لباس‌های رنگارنگ مردان نفت در زمینه رنگ خاک و آتش به بیننده نشان می دهد که آنها هر یک با وظیفه‌ای مشخص برای یک هدف اصلی فعالیت می‌کنند. مردان آبی پوش شرکت نفت مناطق مرکزی، نارنجی پوش شرکت حفاری شمال، سرخ پوش شرکت ملی حفاری ایران، آبی نفتی پوش شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب، سفید پوش سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت با انسجام و همدلی تمام کوشش خود را به کار گرفته اند تا با شتاب بخشی به روند مهار فوران چاه 24 نفت شهر که بامداد شنبه هشتم خرداد به علت نشت نفت و گاز، دچار آتش سوزی شد، برگ موفقیت دیگری در کارنامه تجارب ارزنده صنعت نفت کشور ثبت کنند.

هنوز هفته ای که از روز نخستش چاه آتش گرفت به پایان نرسیده است که کار در اطراف چاه با برنامه‌ریزی پیش می رود. آب کافی برای خنک کردن فضای اطراف چاه نیست. تصمیم بر این می‌شود که چند استخر بزرگ احداث شود و آب با احداث یک خط لوله از 35 کیلومتر آن سو تر به محل منتقل شود تا بتوان با سوپر پمپ‌های آتش نشانی چتری آبی برای حرکت مردان نفت زیر شعله‌های آتش فراهم کرد.

تمام دکل‌های حفاری کشور هر یک در گوشه‌ای مشغول کار است و اینک مدیریت بحران ایجاب می‌کند که فورا دو دکل با قابلیت حفاری جهت دار به اینجا منتقل شود. اهل فن می دانند انتقال دو کل حفاری با سرعت اورژانسی کاری است که شاید برنامه‌ریزی و اجرای آن از خود عملیات حفاری پرمخاطره تر باشد.

وجود افزون بر 500 حفره کوچک آتش در اطراف آتش اصلی که از دهانه چاه زبانه می‌کشد وضعیت عجیبی در منطقه ایجاد کرده است اما با این وجود موقعیت چاه به طور کامل در کنترل است و تلاش جمعی کارکنان صنعت نفت برای مهار چاه به نحو مطلوبی تداوم دارد.

کارشناسان حاضر در منطقه که سوابق درخشانی در اطفا و مهار چاه‌های نفت و گاز دارند اما شرایط کار را غیرعادی ارزیابی کرده و می‌گویند: نیروهای تخصصی و پشتیبانی اعزامی از بخش های مختلف صنعت نفت باید با همیاری و همکاری تنگاتنگ برای شتاب بخشی به مهار و کنترل چاه عملیات ویژه‌ای به نمایش بگذارند.

بررسی اجمالی در مورد حوادث مشابه چاه 24 نشان می دهد برای مهار این گونه چاه ها در جهان بر اساس استاندارد کار، دست کم به 6 ماه زمان نیاز است، اما مجموعه مستقر در منطقه تمام توان خود را به کار بسته اند تا با وجود دشواری فراوان کار و با تفکر جهادی و بسیجی این چاه را در کوتاه ترین زمان مهار کنند.

بر اساس گفته‌های مدیر تیم اطفا حریق چاه 24 نفت شهر طرح خاموش کردن و غلبه برآتش از سرچاه و حفاری دو حلقه چاه انحرافی برای مهار و کنترل فوران و اطفای حریق در دستور کار است که در این ارتباط دو حوضچه بزرگ در نزدیک ترین نقطه چاه ایجاد شده و در حال آبگیری است تا با به کارگیری پمپ های قوی و تجهیزات ویژه عملیات خنک کردن موقعیت چاه، بقایای دکل حفاری سوخته خارج و خاموش کردن چاه از دهانه آن صورت پذیرد.

حیدر بهمنی که پیش از این نیز در عملیات اطفا حریق چاه‌های 50 اهواز،‌ 23 کنگان و چاه‌های کویت دارای تجربیات موفقی است، می گوید: برای استقرار دو دستگاه حفاری به منظور عملیات حفاری جهت دار با هدف دسترسی به چاه، ایجاد محل برپایی دستگاه های حفاری (لوکیشن) با شتاب در دست اجرا است.

وی توضیح داد: در شرایط عادی ایجاد لوکیشن سه ماه به طول می انجامد که با تمهیدات به کار گرفته شده و کوشش نیروهای حاضر این کار در یک پروسه 10 روزه محقق می شود و همزمان انتقال دستگاه های حفاری شرکت ملی حفاری ایران برنامه ریزی شده است.

بهمنی افزود: به موازات این اقدام ها، گروه حفاری انحرافی (جهت دار) شرکت ملی حفاری با همکاری کارشناسان زمین شناسی و مهندسی مخازن برنامه ریزی نرم افزاری برای حفاری را در دست تهیه دارند.

خورشید که در پشت کوه‌های نفت‌شهر فرو می نشیند، شعله‌های چاه سرکش‌تر به نظر می‌آید. مردان نفت اما سخت تر از آن هستند که دل به این شعله‌های سرکش ببازند. بیابان است و طوفان شن و آتشی که گرمایش از چندصد متری چهره‌ات را می سوزاند و تو نمی‌توانی بدون عینک‌های مخصوص حتی به آن نگاه کنی. باید باشی تا بدانی چه می گویم. اینجا نفت شهر است جایی که بلندترین شعله آتشی که می‌توان تصور کرد در آن زبانه می‌کشد.

 حمید مرادی‌پور